Tikler, sıklık ve yoğunluk açısından dalgalanmalar gösteren, motor ya da vokal kasların istemsiz kasılmaları sonucu birden ortaya çıkan, hızlı, aralıklı, tekrarlayıcı, ritmik olmayan, basmakalıp istemsiz hareketlerdir. Tik bozuklukları; genellikle çocukluk çağında başlayan motor ve/veya vokal tiklerin varlığı ile karakterize nörogelişimsel bozukluklardır. Tourette sendromu (TS) ise, somatosensoriyel zorluklarla ilişkili olup motor ve vokal tiklerle karakterize genetik yatkınlığı yüksek, kronik bir nöropsikiyatrik bozukluktur. Diğer tik bozukluklarından ayıran özelliği birçok motor ve vokal tikin en az bir yıldan uzun süredir bulunmasıdır. Tiklerin vücuttaki yeri, seyri, sayısı ve şiddeti çocuktan çocuğa göre farklılık gösterir ve zaman içerisinde artma, azaltma şeklinde dalgalanmalarla seyreder. Tikler çeşitli şekilde sınıflandırılabilir.
Motor Tikler: Bu tikler, kas hareketlerini içerir ve en yaygın olarak göz kırpma, burun tırmalama, baş sallama veya omuz silkme gibi hareketlerle kendini gösterebilir.
Vokal Tikler: Bu tikler, sesli çıkışları içerir ve öksürme, burun çekme, boğaz temizleme, hırlama, kekeleme gibi istemsiz sesler çıkarma gibi şekillerde görülebilir.
Basit Tikler: Tek bir hareket veya sesin tekrarlanmasını içeren tiklerdir.
Karmaşık Tikler: Birden fazla hareketin veya sesin birleştirildiği tiklerdir ve örneğin belirli bir sıra veya ritimle gerçekleşebilir.
Tikler; genellikle en sık 4-6 yaş civarında basit motor hareketler şeklinde başlar, vokal tikler ise ortalama 1-2 yıl daha geç başlar veya üzerine eklenir. Çocukların neredeyse %10’unda gelişim dönemlerinin herhangi bir zaman diliminde basit tikler gözlenebilmektedir. Erkeklerde kadınlara göre 2-3 kat daha sık gözlenmektedir.
Tikler genellikle istemsiz olarak ortaya çıkar ve kısa sürelerle baskılanabilir veya ertelenebilir. Tiklerin sıklığı ve şiddeti stres, heyecan ya da çevresel değişikliklerle kötüleşebilir, çocuğun vakit geçirdiği etkinlikler/oyunlar sırasında ise azalabilir. Tikler uyku sırasında ya tamamen kaybolur ya da sıklığında ve şiddetinde belirgin derecede hafifleme gözlenir.
Tikler çok şiddetli olmadıklarında, seyrek ortaya çıktıklarında, bir başka deyişle kişinin yaşamını belirgin olarak etkilemediği, işlevselliğini bozmadığı koşullarda normal kabul edilir. Ancak bazen, çocukların günlük hayat kalitesini etkileyerek akranları tarafından damgalanma, reddedilme, sosyal izolasyon, kişiler arası ilişki sorunları, akran zorbalığı ve okul reddi, benlik saygısında azalma, depresyon, kaygı bozuklukları gibi birçok soruna yol açabilir.
Tik bozuklukları tanısı için ayrıntılı psikiyatrik öykü, klinik gözlem ve fizik muayene yeterlidir. Tikler, genellikle yaşla beraber ergenlik dönemine doğru azalma eğilimindedir. Tikler eğer çocuğun aile, okul ya da iş yaşamında bozulmaya neden oluyorsa tedavi başlanır. Tik Bozukluğu tedavisi semptomatiktir. Tedavide amaç; tiklerin ortaya çıkmasını engellemek ya da tamamen ortadan kalkmasını sağlamak değil, tikleri yatıştırmak ve şiddetini azaltmaktır.
Tedavide;
- Psikoeğitim
- İlaç tedavisi
- Davranışsal/Psikososyal Müdahaleler
- Alışkanlığı Tersine Çevirme Modeli
- Eşlik eden psikiyatrik bozuklukların tedavisi gibi tedavi yöntemlerinden faydalanılmaktadır.
