Otizm Spektrum Bozukluğu( OSB); belirtileri erken çocukluk çağında başlayan, gelişimin diğer çocuklara göre farklılık gösterdiği, kronik gidişle seyreden, özellikle sosyal-iletişimsel alanda yetersizlikler, sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar ve ilgi alanları ile karakterize, yaşamın pek çok alanındaki işlevselliği belirgin düzeyde etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur.
Belirtilerin şiddeti hafiften ağıra değişen geniş bir aralıkta farklılık göstermesi nedeniyle, toplumda sıkça bilinen Otizm, Atipik Otizm ve Asperger Sendromu’nu da içerek şekilde, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan resmi sınıflama sistemlerinde ( DSM-5) 2013 Yılından itibaren Otizm Spektrum Bozukluğu( OSB) şeklinde adlandırılmaya başlanmıştır.
OSB’nin etiyolojisi halen net olarak bilinmemektedir. Genetik faktörler ön planda olmakla beraber, nörolojik, çevresel ve immünolojik faktörler gibi birçok faktörün birbiriyle etkileşimi sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Erkeklerde kızlardan 3-4 kat daha fazla görülmektedir. Çalışmalar, günümüzde artık otizmin daha sık görüldüğünü bildirmektedir. Otizmde belirtiler tanısal olarak; sosyal-iletişimsel alanda yetersizlikler ve sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar ve ilgi alanları şeklinde iki kategoride ele alınır.
Sosyal Etkileşim ve Dil-İletişim Alanlarında Yetersizlikler; OSB ‘li çocuklarda göz teması yetersizliği ve görsel takipte atipiklik, ismine bakmama, daha çok kendi halinde olma, dil gelişiminde gecikme, hem algılayıcı hem ifade edici dilde yetersizlik, sosyal gülümsemenin olmayışı, kısıtlı jest ve mimik kullanımı, olumlu duygu paylaşımında kısıtlılık görülür. Sosyal oyunlara azalmış ilgi, oyuncakla amacına uygun oynamama, başkaları ile etkileşime girmekte yetersizlik görülebilmektedir. Sözel ve motor taklit ve sembolik oyunlar oynamada çocuğun genel gelişimsel düzeyi göz önüne alındığında yetersizlik gözlenebilir. Dil becerileri gelişen çocuklarda stereotipik ve yineleyici dil kullanımı, ekolali, şahıs zamirlerini karıştırma, gibi sosyal etkileşim için dilin kullanımı normalden farklı olabilmektedir.
Sterotipik / Tekrarlayıcı Davranışlar ve İlgi Alanları; Sallanma, kendi etrafında dönme, parmak ucunda yürüme, garip el hareketleri, kanat çırpma gibi motor stereotipiler görülebilmektedir ya da oyuncak dizme, oyuncakların belli parçaları ile oynama gibi törensel davranışlar gösterebilirler. Otobüs güzergahları, plakalar, haritalar, telefon numaraları, tabelalar gibi garip ilgi alanları olabilmektedir. Günlük işleri hep aynı şekilde yapma, aynı yoldan eve gitme, aynı yemeği yeme gibi aynıcılıkta ısrarcılık ve değişimlere direnç gösterebilirler. Işıklı, renkli, parlak cansız nesnelere aşırı duyarlılık, alışılmadık nesnelere bağlanma, dokunma, koklama ve tatmaya duyarlılık gibi davranışlar sergileyebilmektedirler.
Hangi Durumlarda Otizmden Şüphelenmeliyiz?
1 yaş çocuğunuz;
- Göz teması kurmuyorsa
- İsmiyle seslenildiğinde dönüp bakmıyorsa
- Karşılıklı gülmüyorsa
- İşaret ettiğiniz yere bakmıyorsa veya işaret parmağını kullanmıyorsa
- Bye-bye yapmak gibi basit taklitleri yapmıyorsa
- Basit ‘al’, ‘ver’, ‘ gel’ gibi komutları anlamıyorsa
- Heceleme ya da birkaç kelimesi yoksa
- İnsanlara ilgi duymuyor, kalabalıktan rahatsız olmuyorsa
2 Yaş çocuğunuz;
- İnsanların yüzüne bakmıyor, onları umursamıyorsa
- Yalnızlığı tercih ediyor, akranlarına ilgi duymuyorsa
- Konuşmasında gerilik varsa
- Sebepsiz yere kendi-kendine gülmeleri oluyorsa
- Taklide dayalı oyun oynamıyorsa
- Tuhaf nesnelere takıntı ve aşırı ilgi duyuyorsa ( dönen cisimler, amblemler…)
- Tuhaf tekrarlanan hareketleri varsa (parmak ucunda yürüme, sallanma, kendi etrafında dönme, kanat çırpma gibi…) varsa çocuğunuz otizm riski açısından mutlaka değerlendirilmelidir.
Otizm Tanısı Nasıl Konulmaktadır?
Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı Çocuk ve Ergen Psikiyatristleri tarafından yapılan ayrıntılı psikiyatrik muayene, aileden alınan ayrıntılı bilgiler, çocuk ile oyun gözlemi ve gereken tıbbi incelemelerin sonucunda konulur. Çocuğun dil, bilişsel ve uyum becerileri ile duyusal işlevlerinin değerlendirilmesi, tanı sürecinin önemli bir bileşenidir. Bu doğrultuda çocuğun doğal ortamda aileyle, akranlarıyla etkileşim içindeyken çekilen videoları ve tanısal gözlem/otizm belirti şiddetini değerlendirmek için bazı ölçekler kullanılabilmektedir. ( CARS, ADOS, ABC…) OSB tanısını koymak için herhangi bir laboratuvar testi veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Her olguda ayırıcı tanının yapılması için mutlaka işitme ve görmenin değerlendirilmesi, sıklıkla da konuşma terapistleri tarafından konuşma düzeyi ve nörolojik değerlendirme gerekmektedir.
Otizm Spektrum Bozukluğunun Tedavisi
Otizmin tüm belirtilerini yok edecek henüz kesin bir tedavisi yoktur. OSB tanılı çocuklarda tedavide amaç; davranışsal müdahaleler ile çocukların sosyal etkileşim ve iletişimlerini geliştirmek, istenmeyen davranışları azaltmak ve bağımsız yaşam becerilerini arttırmaktır. Temel tedavi şekli eğitsel ve davranışsal yaklaşımlardır yani özel eğitim desteğidir. Bunun için birçok eğitsel müdahale programları bulunmaktadır. Otizm spektrum bozukluğunda ilaçlar, otizme eşlik eden irritabilite, öfke nöbetleri, kendine zarar verme, dikkat eksikliği hiperaktivite boz., kaygı boz., depresif duygudurum bozuklukları gibi durumların tedavisinde kullanılmaktadır. Çocuk psikiyatristlerinin önderliğinde çocuğun ihtiyacına yönelik, çocuk nöroloji uzmanı, dil-konuşma terapisti, çocuk gelişim uzmanı, özel eğitim öğretmenleri, ergoterapistler de tedavi sürecinde önemli rol oynarlar.
